NUÔI CẤY MÔ THÀNH CÔNG TỪ ĐỈNH SINH TRƯỞNG CÂY DỪA: BƯỚC TIẾN KHOA HỌC QUAN TRỌNG CỦA BẾN TRE

BƯỚC KHỞI ĐẦU ĐÁNH DẤU ĐỘT PHÁ TRONG NGHIÊN CỨU CÂY DỪA

Trung tâm Giống và Hoa kiểng Bến Tre vừa ghi nhận một kết quả có ý nghĩa đặc biệt khi bước đầu nuôi cấy mô thành công cây dừa từ đỉnh sinh trưởng. Thành tựu này đạt được thông qua quá trình tiếp nhận, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn từ các nhà khoa học của Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh. Dù mới ở giai đoạn đầu, kết quả này đã được đánh giá là một dấu mốc quan trọng trong hoạt động nghiên cứu khoa học – công nghệ của tỉnh, mở ra cơ hội cải tiến giống, nâng cao năng suất và chất lượng cho vùng nguyên liệu dừa theo hướng chuẩn hóa, thích ứng với biến đổi khí hậu tại địa phương được mệnh danh là “thủ phủ dừa Việt Nam”.

Bến Tre hiện sở hữu diện tích trồng dừa lớn nhất cả nước, đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng nguyên liệu cho chế biến thực phẩm, mỹ phẩm và nhiều ngành công nghiệp khác. Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng gay gắt của hạn mặn, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp tỉnh đang đứng trước yêu cầu cấp bách là phải đổi mới công tác chọn tạo và nhân giống, nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững cây dừa trong dài hạn.

CÁC PHƯƠNG PHÁP CHỌN TẠO GIỐNG DỪA VÀ NHỮNG GIỚI HẠN

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bến Tre Huỳnh Quang Đức, trên thế giới hiện nay tồn tại hai hướng nghiên cứu giống dừa phổ biến. Thứ nhất là phương pháp lai tạo nhằm tạo ra các cá thể con ưu tú thế hệ F1. Thứ hai là phương pháp bình tuyển, chọn lọc từ những cây dừa mẹ có đặc tính vượt trội về năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu.

Tuy nhiên, cả hai phương pháp này đều bộc lộ những hạn chế nhất định. Đối với lai tạo truyền thống, việc kiểm soát quá trình thụ phấn để tạo ra cá thể ưu tú đòi hỏi thời gian rất dài, chi phí cao và tỷ lệ thành công không lớn. Ngay cả ở các quốc gia trồng dừa hàng đầu như Ấn Độ hay Philippines, phương pháp này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa mang lại lời giải tối ưu.

Trong khi đó, phương pháp bình tuyển từ cây dừa mẹ, đặc biệt là đối với nhóm dừa thân cao phục vụ sản xuất công nghiệp, cũng gặp khó khăn do đặc tính thụ phấn chéo. Khi lấy vật liệu từ cây mẹ để nhân giống, cây con thường chỉ kế thừa rõ nét nhất đặc điểm sai trái, năng suất cao, trong khi nhiều ưu điểm khác như chất lượng trái, khả năng chống chịu hoặc thích ứng môi trường lại không được bảo toàn đầy đủ. Chính vì vậy, mong muốn lớn nhất của ngành nông nghiệp và người trồng dừa Bến Tre là tìm ra giải pháp có thể nhân giống những cá thể dừa con gần như đồng nhất với cây mẹ về mọi mặt.

Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm:

https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp

BỐI CẢNH NGUỒN GEN PHONG PHÚ VÀ YÊU CẦU THÍCH ỨNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Một lợi thế lớn của Bến Tre là sở hữu nguồn gen dừa rất phong phú, với hơn 30 giống dừa khác nhau đang được bảo tồn và khai thác. Ngay từ những năm 1990, khi tham gia các chương trình hợp tác cùng các chuyên gia của FAO, ông Huỳnh Quang Đức và nhiều cán bộ kỹ thuật của tỉnh đã được các chuyên gia quốc tế đánh giá cao về tính đa dạng di truyền của quần thể dừa địa phương. Các chuyên gia cũng khuyến nghị tỉnh cần tập trung tuyển chọn những cá thể ưu tú trong quần thể này để bảo tồn, nhân giống và phát triển lâu dài.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, yêu cầu đặt ra không chỉ là năng suất và chất lượng, mà còn là khả năng chống chịu với hạn mặn, xâm nhập mặn và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Thực tế sản xuất những năm gần đây cho thấy, tại các huyện ven biển như Thạnh Phú, Bình Đại đã xuất hiện nhiều cá thể dừa có khả năng thích nghi tốt, sinh trưởng ổn định và cho năng suất cao ngay cả trong điều kiện bất lợi. Đây chính là nguồn vật liệu quý giá mà ngành nông nghiệp mong muốn nhân rộng bằng các phương pháp khoa học tiên tiến.

NUÔI CẤY PHÔI VÀ NUÔI CẤY MÔ: SỰ KHÁC BIỆT CỐT LÕI

Theo ông Huỳnh Quang Đức, hiện nay trong công nghệ sinh học cây dừa có hai phương pháp nhân giống chính là nuôi cấy phôi và nuôi cấy mô. Phương pháp nuôi cấy phôi sử dụng mầm dừa lấy từ trái dừa khô để đưa vào môi trường nuôi cấy. Dù đã mang lại những kết quả tích cực nhất định, phương pháp này vẫn có hạn chế do bản chất mầm dừa đã hình thành từ quá trình lai tạo tự nhiên ngay từ khi trái dừa phát triển trên cây mẹ. Vì vậy, nuôi cấy phôi không thể đảm bảo tuyệt đối việc giữ nguyên các đặc tính ưu việt của cây mẹ ban đầu.

Ngược lại, nuôi cấy mô được xem là hướng nghiên cứu khó hơn rất nhiều nhưng có tiềm năng vượt trội. Phương pháp này cho phép lấy vật liệu trực tiếp từ đỉnh sinh trưởng của cây dừa mẹ để nuôi cấy, từ đó nhân ra các cá thể con mang đầy đủ và ổn định các đặc tính di truyền mong muốn. Đây là kỹ thuật đòi hỏi trình độ khoa học – công nghệ cao, cơ sở vật chất hiện đại và đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản. Đáng chú ý, cho đến nay, ngay cả trên thế giới, nuôi cấy mô dừa vẫn được xem là một thách thức lớn chưa có nhiều quốc gia giải quyết thành công trọn vẹn.

Trong bối cảnh đó, việc Bến Tre từng bước tiếp cận và làm chủ công nghệ này được đánh giá là hướng đi chiến lược, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp công nghệ cao, tương tự như cách nhiều mô hình nghiên cứu, ứng dụng khoa học đang được chia sẻ rộng rãi tại https://vigen.vn/, giúp kết nối tri thức khoa học với thực tiễn sản xuất.

THÀNH CÔNG BƯỚC ĐẦU TỪ ĐỈNH SINH TRƯỞNG CÂY DỪA

Đề tài nuôi cấy mô dừa từ đỉnh sinh trưởng hiện là một nghiên cứu cấp quốc gia do Trường Đại học Quốc tế chủ trì, trong đó Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bến Tre là đơn vị phối hợp. Thời gian qua, Sở đã cử đội ngũ cán bộ chuyên môn của Trung tâm Giống và Hoa kiểng tỉnh tham gia tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật, trực tiếp thực hành tại phòng thí nghiệm.

Theo ông Huỳnh Quang Đức, quá trình nghiên cứu gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, với sự hướng dẫn tận tình của các nhà khoa học Trường Đại học Quốc tế, Trung tâm Giống và Hoa kiểng Bến Tre đã bước đầu tạo ra được một số cây dừa con ngay trong phòng thí nghiệm của tỉnh. Đây là kết quả còn khiêm tốn về số lượng, nhưng có ý nghĩa rất lớn về mặt khoa học và thực tiễn.

Tiến sĩ Bùi Trường Thọ, Phó Giám đốc Trung tâm Giống và Hoa kiểng Bến Tre, chia sẻ rằng trong những mẻ thí nghiệm đầu tiên, đội ngũ cán bộ kỹ thuật đã liên tục thất bại. Chỉ nhờ sự kiên trì, niềm đam mê nghiên cứu và tình yêu sâu sắc với cây dừa, nhóm mới từng bước điều chỉnh quy trình và đạt được thành công ban đầu. Đây cũng là lần đầu tiên phòng thí nghiệm của tỉnh tự tạo ra được cây dừa nuôi cấy mô do chính cán bộ kỹ thuật địa phương trực tiếp thực hiện.

TRIỂN VỌNG ỨNG DỤNG VÀ GIÁ TRỊ THỰC TIỄN

Dù mới ở giai đoạn khởi đầu, thành công trong nuôi cấy mô dừa từ đỉnh sinh trưởng đã mở ra triển vọng rất lớn cho công tác chọn tạo và nhân giống cây dừa tại Bến Tre. Khi quy trình được hoàn thiện, công nghệ này có thể giúp tỉnh chủ động tạo ra nguồn giống dừa chất lượng cao, đồng đều về di truyền, phù hợp với từng vùng sinh thái và điều kiện biến đổi khí hậu.

Thực tiễn sản xuất nông nghiệp cho thấy, việc kiểm soát tốt nguồn giống luôn là yếu tố then chốt để hạn chế rủi ro sâu bệnh, nâng cao sức chống chịu và hiệu quả kinh tế, tương tự như cách quản lý bệnh hại trên cây trồng cảnh và cây ăn trái được phân tích tại https://vigen.vn/benh-do-nam-va-vi-khuan-o-kieng-la/. Với cây dừa, điều này càng có ý nghĩa khi chu kỳ sinh trưởng dài và chi phí đầu tư ban đầu lớn.

Về lâu dài, nuôi cấy mô từ đỉnh sinh trưởng không chỉ phục vụ mục tiêu nâng cao năng suất và chất lượng, mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen dừa quý của địa phương, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao vị thế của ngành dừa Bến Tre trên bản đồ nông nghiệp công nghệ cao của cả nước.

The depth of analysis in these posts, particularly the logistics of the China Home Healthcare market and the financial crisis in Mai farming, makes me reflect on the immense pressure of running a quality food business where one has to be an expert in sourcing, logistics, and crucially, high-level food safety management. I was completely overwhelmed last month trying to launch our new catering menu while simultaneously completing a mandatory advanced HACCP certification course; the sheer demand on my time was so immense that I had a moment of pure desperation and wondered if I could just find someone to take my online class so I could clear that administrative hurdle and dedicate my focus entirely to the day-to-day operational quality that truly defines our brand.